1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7

Charakterystyka wad wymowy

 

„Należy do dobrego wychowania dzieci,

ażeby dobrze wykształcić narzędzie mowy,

ażeby dzieci nauczyć każde słowo doskonale,

wyraźnie i czysto wymawiać.
I to będzie pierwsza nauka, którą dzieci powinny odebrać od matki, ojca i wychowawców.”

(J. Śniadecki, 1805r.)

 

            Tempo przyswojenia przez dziecko mowy i języka ojczystego jest różne, ale przyjmuje się, że prawidłowo przebiegający rozwój mowy kończy się między 6 - 7 rokiem życia. Dziecko wtedy poprawnie  realizuje  wszystkie głoski systemu językowego oraz posiada umiejętność budowania wypowiedzi. Niestety proces ten nie zawsze przebiega prawidłowo. Z mojego doświadczenia w pracy z dziećmi wynika, że u bardzo dużej grupy przedszkolaków występują wady wymowy.

 

            Wśród przyczyn wad wymowy wyróżnić można:

-         zmiany anatomiczne aparatu artykulacyjnego, np.: nieprawidłowa budowa języka lub  podniebienia, zniekształcenie zgryzu, anomalie zębowe, przerost trzeciego migdałka, skrzywienie przegrody nosowej

-         nieprawidłowe funkcjonowanie narządów mowy, np.: niska sprawność języka, zakłócona, brak pionizacji języka

-         nieprawidłowa budowa i funkcjonowanie narządów słuchu, np.: zaburzenia analizy i syntezy słuchowej, wybiórcze upośledzenie słuchu, obniżona słyszalność, zaburzenia słuchu fonematycznego

-         czynnik środowiskowy, np.: nieprawidłowe wzorce wymowy, nieprawidłowa atmosfera, postawa zbyt liberalna lub radykalna w wychowaniu, brak stymulacji rozwoju mowy.

 

            Największą grupę wad stanowią zaburzenia artykulacyjne określane w literaturze przedmiotu dyslalią. Dyslalia to nieprawidłowa wymowa jednej głoski, kilku głosek (dyslalia częściowa) lub też wszystkich dźwięków. (dyslalia całkowita, bełkot). Zaburzenia objawiają się zniekształcaniem głosek (deformacja), zastępowaniem (substytucja) lub też opuszczaniem dźwięków (elizje).

            W obrębie dyslalii wyróżniamy:

  1. sygmatyzm (seplenienie)

Dotyczy nieprawidłowej realizacji głosek dentalizowanych, czyli trzech szeregów: syczącego (s, z, c, dz), szumiącego (sz, ż, cz, dż) i ciszącego (ś, ź, ć, dź). Najczęściej mamy do czynienia z wadliwą realizacją głosek szumiących (sz, ż, cz, dż). Wada może być wspólna trzem szeregom lub też dotyczyć wybranych głosek, dlatego też konieczne jest dokładne określenie, które głoski są deformowane lub zastępowane.

Wyróżniamy m. in.:

- seplenienie międzyzębowe – polega ono na tym, że podczas artykulacji głosek s, z, c, dz  czubek języka wsuwa się między przednie zęby

- seplenienie boczne - artykulacja polega na niesymetrycznym ułożeniu całego języka. Szczelina tworzy się z boku, a nie wzdłuż linii środkowej języka. Charakteryzuje się nieprzyjemnym brzmieniem

- seplenienie fizjologiczne – związane  z naturalnym rozwojem dziecka, polega na zastępowaniu głosek jednego szeregu innym

  1. rotacyzm (reranie)

Polega na wadliwej realizacji głoski r.  dźwięk ten pojawia się w systemie dziecka  jako jeden z ostatnich ( 4 – 5 rok  życia, czasami później). Głoska ta najczęściej jest  zastępowana l, j rzadziej u lub w. Może być również opuszczana lub deformowana. Najczęściej spotykanie deformacje to:

- rotacyzm języczkowy – artykulacja polega na drganiu języczka będącego zakończeniem podniebienia miękkiego, język jest bierny,

- rotacyzm policzkowy – inaczej boczne, podczas realizacji strumień powietrza wprawia w drgania policzki

- rotacyzm wargowy -  podczas realizacji wibrują wargi lub tylko górna warga

- rotacyzm zębowy – drga czubek języka wsunięty między zęby

- rotacyzm krtaniowy - krtaniowa artykulacja głoski r, zbliżona do k krtaniowego,

- rotacyzm podniebienny – podczas artykulacji drga całe podniebienie miękkie

- rotacyzm gardłowy - powstaje między nasadą języka a tylną ścianą gardła (brzmieniowo podobne do  wymowy francuskiego dźwięku r)

  1. kappacyzm i gammacyzm

Wadliwa wymowa głosek kg, którajest najczęściej wynikiem nieprawidłowej pracy języka (zbyt sztywny). Głoski te zastępowane  są ich dźwięcznymi odpowiednikami:  td . Zdarza się, że są opuszczane lub wymawiane ze zwarciem krtaniowym. Taka wymowa przypomina chrząkanie.

  1. 4.      Mowa bezdźwięczna

Wada rzadko rozpoznawana w mowie potocznej. Polega na  wymawianiu głosek dźwięcznych bezdźwięcznie, czyli bez drgań więzadeł głosowych, np. woda – fota, domek – Tomek, gama – kama, góry – kury. Wyróżniamy:

- mowa bezdźwięczna całkowita – dotyczy 13 grup głosek: b - p, bi - pi, d - t, g - k, gi - ki, dz - c, dż - cz, dź - ć, w - f, wi - fi, z - s, ż - sz, ź – ś)

- mowa bezdźwięczna częściowa –  tylko niektóre głoski są realizowane  jako bezdźwięczne

           

            Kolejną wadą spotykaną u dzieci jest jąkanie. Główną przyczyna jąkania jest brak koordynacji między narządem oddechowym, artykulacyjnym oraz fonacyjnym. Obserwuje się wzmożone napięcie mięśni związanych z mową, np. wiązadła głosowe zaciskają się, zachodzą na siebie, głos wydobywa się z trudem. Jąkanie objawia się  zaburzeniem płynności, tempa i rytmu wypowiedzi.

Ze względu na występujące objawy wyróżniamy jąkanie:

-         kloniczne – krótkie zahamowania mowy, wielokrotne powtarzanie  sylaby w wyrazie (np. ma – ma - mama)

-         toniczne -  dłuższe zahamowania mowy, wielokrotne powtarzanie głosek (np., m – m – m- mama)

-         kloniczno – toniczne – skurcze mieszane

 

            Jeżeli zachowania językowe dziecka zaczynają nas niepokoić, powinniśmy skonsultować się ze specjalistą. Ignorowanie tego typu problemów może być przyczyną późniejszych trudności w nauce czytania i pisania oraz innych niepowodzeń szkolnych.

 

 

Opracowała: Katarzyna Rodak